Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ
Roberto Paribeni
Καθηγητής αρχαιολογίας και ιστορίας της ελληνικής και ρωμαϊκής τέχνης
English translation of the text here
H μορφή διακυβέρνησης που επικράτησε ήταν η μοναρχία στην ιδιαίτερη μορφή της που αξίζει να γνωρίσουμε. Μπορούμε με κάποια επαληθευσιμότητα να το ανακατασκευάσουμε για αυτούς τους αρχαιότερους χρόνους, τόσο έχοντας κατά νου την πτυχή της μοναρχίας των ομηρικών χρόνων, όσο και μελετώντας και διακρίνοντας στη μακεδονική μοναρχική συγκρότηση των πλήρως ιστορικών χρόνων εκείνα τα στοιχεία που μας φαίνονται πιο αρχαϊκά.
Προερχόμενο, όπως συνέβαινε σε όλους τους Ινδοευρωπαίους, από μια πατριαρχική συγκρότηση της οικογένειας, σύμφωνα με την οποία τα δικαιώματα και οι εξουσίες βρίσκονται στα χέρια του πατέρα, το ομηρικό κράτος συγκροτείται σε μοναρχία, αναγνωρίζοντας την υπέρτατη εξουσία στον πιο ισχυρό, στον πιο πλούσιο, στον πιο γενναίο από τους οικογενειάρχες.
Ωστόσο, δεν είναι άγνωστα σε αυτή την αναγνώριση ούτε η συναίνεση των θεών, ούτε η έγκριση άλλων ισχυρών οικογενειαρχών, ούτε η λαϊκή αναγνώριση. Η μετάδοση της εξουσίας γίνεται κληρονομικά στους κόλπους της βασιλικής οικογένειας: ο Τηλέμαχος θα είναι ο διάδοχος του Οδυσσέα και ο Νεοπτόλεμος του Αχιλλέα, αλλά μπορεί να συμβεί ο ηγεμόνας να μην διατηρήσει την εξουσία του για όλη του τη ζωή. Ο Λαέρτης είναι ζωντανός, αλλά ο βασιλιάς της Ιθάκης είναι ο Οδυσσέας. Ο βασιλιάς έχει δικαιοδοτικές εξουσίες απονομής βραβείων και τιμωριών, ανώτατη διοίκηση στον πόλεμο. Ωστόσο, δεν ασκεί αυτές τις εξουσίες εντελώς μόνος, ένα συμβούλιο των μεγαλύτερων οικογενειών συγκεντρώνεται γύρω του και τα ψηφίσματά του εκτίθενται επίσης στη συνέλευση όλων των ελεύθερων ανδρών. Ενώ, ωστόσο, το συμβούλιο των πρεσβυτέρων εν ειρήνη ή οι αρχηγοί μεμονωμένων σωμάτων στρατού σε πόλεμο διεκδικούν την εξουσία τους και μερικές φορές εμφανίζονται ως ταραχοποιοί και αναιδείς, σχεδόν μηδενική είναι δράση της λαϊκής συνέλευσης. Αν τολμήσει ο Θερσίτης να μιλήσει, δέχεται ξυλιές και όλη η συνέλευση εγκρίνει όποιον τον χτυπά.
Από τον βασιλιά δεν λείπουν ούτε κάποιοι χαρακτήρες αντιπροσώπου του λαού μπροστά στις θεότητες, θα προεδρεύει των ιερών τελετών και των εορταστικών αγώνων, αλλά αυτό δεν πρέπει να οδηγήσει στην έννοια του βασιλιά-ιερέα και κυρίως ποτέ σε αυτήν του βασιλιά-θεό των Ανατολιτών. Καμία υπερφυσική δύναμη δεν αναγνωρίζεται σε αυτόν, ακόμα κι αν ισχυρίζεται συχνά ότι η οικογένειά του είχε έναν θεό ως πρόγονό της.
Όχι πολύ διαφορετικά, ο Μακεδόνας βασιλιάς της πλήρως ιστορικής εποχής είναι ο στρατιωτικός ηγέτης του λαού του, λαμβάνει και μεταδίδει την εξουσία του μέσα στο δυναστικό πλαίσιο της οικογένειάς του, έχει γύρω του τους εταίρους, συχνά ισχυρούς και αγέρωχους, πρέπει να αναγνωρίζεται από τον στρατό, από τον λαό στα όπλα. Και ο στρατός όχι μόνο έχει το δικαίωμα να κρίνει μόνος του τα ελαττώματα των συνιστωσών και να τιμωρεί τον στρατιώτη που κρίνεται ένοχος κυρίως με λιθοβολισμό, αλλά καλείται να κρίνει σοβαρά εγκλήματα όπως την εσχάτη προδοσία, να επικυρώσει σημαντικές πράξεις κ.λπ. Κάθε Μακεδόνας στα όπλα έχει το δικαίωμα να μιλήσει στις στρατιωτικές συνεδριάσεις (Polyb, 27,6). Τώρα, αν υπάρχουν τέτοιες ιδιοσυγκρασίες προς στις βασιλικές εξουσίες μπροστά σε έναν μεγάλο ηγεμόνα προικισμένο με ενεργητική θέληση και εξαιρετικό κύρος όπως ο Φίλιππος Β', ακόμη και στο στρατόπεδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην πιο λαμπερή δόξα των θαυμαστών επιτυχιών του, αν μπορούμε να συλλάβουμε κάποιες ενδείξεις και αν τις δούμε να επιμένουν ακόμη και υπό των διαδόχων, θα πρέπει να τις έχουμε υπόψη μας για τις εποχές που ξεκίνησε όχι χωρίς δυσκολία να χτίζεται η μακεδονική μοναρχία.
Αντίθετα, δεν υπάρχει είδηση για την ύπαρξη ενός θεσμού που να θυμίζει αυτό που για τους Έλληνες είναι η Γερουσία ή η Βουλή ή οποιοδήποτε άλλο σώμα που εκπροσωπεί τον λαό και το οποίο προσεγγίζεται με λαϊκές εκλογές. Τα συμβουλευτικά καθήκοντα μπορούσαν να ασκούνται από τους εταίρους που μπορούσαν επίσης να είναι οι ηγεμόνες των διαφόρων περιοχών στις οποίες η φύση του εδάφους χώριζε τη χώρα. Βασιλείς, εταίροι, στρατός αποτελούν αυτήν την οντότητα που ονομάζεται οι Μακεδόνες, μια οντότητα που μερικές φορές εμφανίζεται σχεδόν περισσότερο σαν πολεμική ένωση παρά εθνική, και επίσης μια ένωση με χρηστικό σκοπό, κάτι που μπορεί να κάνει κάποιον να σκεφτεί τη Γενοβέζικη Εταιρεία Μαονα της Χίου ή την Καταλανική Εταιρεία στις δραστηριότητές της στο Αιγαίο στα τέλη του Μεσαίωνα.
Ποιος κατάφερε να δώσει ζωή και μορφή σε αυτές τις πρώτες ομάδες και ποιος να τις κάνει ένα έθνος, όπως δεν ήταν ποτέ οι Έλληνες, δεν ξέρουμε. Θα το βρούμε αργότερα στιβαρό, συμπαγές, με επίγνωση της δύναμης και της αξιοπρέπειάς του, έτοιμο να ανταποκριθεί σαν γενναιόδωρο άλογο ειδικά από το έργο του Φίλιππο Β'. Αλλά το έργο αυτού του μεγάλου βασιλιά δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχάσουμε τις δυσκολίες που ξεπέρασαν οι προκάτοχοί, τις επίπονες δυσκολίες, αν σκεφτεί κανείς τη θέση και τη γεωγραφική δομή της χώρας, εύκολο να κρατήσει τις ομάδες των κατοίκων της χωρισμένες και να τις αφήσει εκτεθειμένες στην απληστία άλλων λαών: Ιλλυριών, Θρακών, Ελλήνων που μπορούσαν εύκολα να κόψουν την ανάσα τους από τα βουνά ή τη θάλασσα. Δεν θα ήθελα να επαναλάβω το βιργιλιανό tantae molis erat (ήταν τόσο σπουδαίο έργο), αλλά το μακεδονικό condere la gens (πώς να οικοδομηθεί ένα έθνος) πρέπει επίσης να παρουσίαζε τις δυσκολίες του.
Συνεχίζεται...
Σελ. 25-26-27-28-29
Οι παραδόσεις που συνέλεξε ο Pompeo Trogo και συνόψισε ο Ιουστίνος (VII, 1) μιλούν για πολυ αρχαίους ηγεμόνες της περιοχής: Ἠμαθίων από όπου θα προερχόταν το όνομα Ημαθία, Πελαγόνα, Αστεροπαίος που θα που θα είχε συμμετάσχει στην άμυνα της Τροίας κατά των Ελλήνων. Η ίδια η διαμόρφωση των ονομάτων μας πείθει οτι δεν υπάρχει καμία αξία να αποδώσουμε στις ιδιαιτερότητες τέτοιων ιστοριών. Φυσικά, ο βασιλιάς ή ο ισχυρότερος από τους βασιλείς προσπαθεί να επιβάλλει όλο και περισσότερο την κυριαρχία του και να τη μετατρέψει σε απόλυτη μοναρχία. Πρόσφατα, έχει θεωρηθεί ότι στην αρχαία Μακεδονία μόνο ο βασιλιάς ασκεί εξωτερική πολιτική και την ασκεί ως ιδιωτική του υπόθεση για να στρογγυλέψει την βασιλική γη. Εάν γι’ αυτό είναι απαραίτητος ένας επιθετικός πόλεμος, οι στρατιώτες θα μισθώνονται ως μισθοφόροι του βασιλιά, ενώ στον αμυντικό πόλεμο ο στρατός πολεμά για το δικό του συμφέρον και θα μπορεί να το αναπληρώσει μόνο με τα λάφυρα. Η θεωρία είναι πολύ αποκλειστική, κανένας λαός, όσο πρωτόγονος κι αν είναι, δεν μπορεί να κάνει χωρίς να ρυθμίσει τις σχέσεις του με τους γείτονές του, κάτι που είναι το ίδιο με το να κάνει εξωτερική πολιτική. Δεύτερον, ξεκινώντας από τις αρχαιότερες συνθήκες, βλέπουμε ότι περιλαμβάνει τα συμφέροντα ολόκληρης της χώρας και όχι μόνο της μοναρχίας.
Ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης μας πληροφορούν ως ένα βαθμό τα αρχαιότερα ιστορικά γεγονότα των κατοίκων της Μακεδονίας. Ο Ηρόδοτος, που στη σειρά των ταξιδιών του επισκέφτηκε και τη Μακεδονία, αφηγείται πράγματα που δεν είναι πάντα ομοιόμορφα και σίγουρα αποκαλύπτει ότι ενημερώθηκε από αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε το υπουργείο προπαγάνδας του Μακεδόνα βασιλιά, προς τον οποίον είναι πολύ καλοπροαίρετος και πλήρης σεβασμού. Λέει ότι τρία αδέρφια: ο Γαυάνης, ο Αέροπος, ο Περδίκκας απόγονοι του Τήμενου, που έφυγαν από το Άργος, πέρασαν ανάμεσα στους Ιλλυριούς και από τους Ιλλυριούς πέρασαν μετά στην Άνω Μακεδονία, εργάστηκαν ως βοσκοί για τον βασιλιά μιας πόλης που ο Ηρόδοτος ονομάζει Λεβαιή. Φύλαγαν ο μεγαλύτερος άλογα, ο δεύτερος βόδια, και ο νεότερος, ο Περδίκκας, πρόβατα. Όταν μια ειδική θεϊκή προστασία εμφανίστηκε στον Περδίκκα ως απο θαύμα, ο βασιλιάς τους φοβήθηκε και έδιωξε τα τρία αδέρφια και στη συνέχεια έστειλε ιππότες στα ίχνη τους για να τους σκοτώσουν. Έχοντας διασωθεί από το θαυματουργό φούσκωμα πίσω από την πλάτη τους ενός ποταμού, το οποίο εξακολουθούν να λατρεύουν οι απόγονοί τους, οι τρεις αδερφοί κατοικήσανε στην άλλη χώρα της Μακεδονίας, κοντά στους κήπους του Μίδα του Φρύγου, όπου συνελήφθη για αυτόν ο γέρος Σιληνός. Πάνω από αυτούς τους κήπους δεσπόζει το όρος Βέρμιον και, κινούμενοι από εκεί, τα τρία αδέρφια υπέταξαν για τους ίδιους την άλλην Μακεδονιαν.
Ο καλός πατέρας της ιστορίας είναι, επίσης, σε αυτές τις σελίδες ο συνηθισμένος απολαυστικός αφηγητής, αλλά ενώ χάνεται σε γραφικά άχρηστες λεπτομέρειες όπως ο έπαινος των τριαντάφυλλων των κήπων του Μίδα και τα θαύματα που συνοδεύουν τον νεαρό Περδίκκα, είναι μοναδικά ασαφής και ανακριβής σε αυτό που θα μας ενδιέφερε περισσότερο: τον τρόπο με τον οποίο αυτός ο μετανάστης θα γινόταν κύριος ενός τμήματος της Μακεδονίας. Ουτε γνωρίζουμε περισσότερα από άλλες πηγές. Στη συνέχεια δίνει τα ακόλουθα ονόματα ως διαδόχους του Περδίκκα: Αργαίος, Φίλιππος, Αέροπος, Αλκέτας, Αμύντας, Αλέξανδρος. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να απορριφθεί με βεβαιότητα αυτή η σειρά ονομάτων που θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν διατηρηθεί στη μνήμη στους κύκλους της Μακεδονικής αυλής, την οποία προσέγγισε ο Ηρόδοτος. Αν δεχτούμε τα επτά ονόματα όπως μας αναφέρονται, αφού ο Αλέξανδρος βρέθηκε, όπως θα δούμε, σύγχρονος με την εκστρατεία του Ξέρξη (480 π.Χ.) θα έπεται ότι με την ανάθεση, κατά μέσο όρο, είκοσι ετών βασιλείας σε καθένα των προκατόχων, ο ιδρυτής της δυναστείας Περδίκκας θα πρέπει να έζησε γύρω στον έβδομο αιώνα.
Χωρίς να αναφέρει τα επιμέρους ονόματα, αλλά σε συμφωνία με τον Ηρόδοτο ως προς τον αριθμό των βασιλιάδων (οκτώ, μέχρι τον Αλέξανδρο γιο του Αμύντα) δίνει και o Θουκυδίδης τους Τημενίδες που ήρθαν από το Άργος ως ηγεμόνες της Μακεδονίας και διαδίδει περισσότερα για την κατάκτηση τους των μακεδονικών εδαφών. Λέει ότι εκείνο το παραθαλάσσιο κομματι της Μακεδονίας που στην εποχή του υπάκουε στον Περδίκκα Β' γιο του Αλεξάνδρου, το κατείχαν οι Τημενίδες, έχοντας εκδιώξει τους Πιερρίους και τους Βοττιαίους, από τους οποίους οι πρώτοι κατέφυγαν στους πρόποδες του Παγγαίου, πέρα από τον ποταμό Στρυμόνα, οι άλλοι παρέμειναν στην γειτονική Χαλκιδική. Και συνεχίζοντας το επεκτατικό τους κίνημα, οι Τιμενίδες θα είχαν κατακτήσει κατά μήκος της κοιλάδας του Αξιού την Παιονία από τις ορεινές περιοχές μέχρι την Πέλλα και τη θάλασσα, και πέρα από τον Αξιό μέχρι τον Στρυμόνα τη Μυγδονία, την Εορδαία και την Αλμωπία και την Κρεστονία, την Ἁνθεμους και τη Βισαλτία. Το οποίο σύμπλεγμα χωρών (τό δέ ξύμπαν) ονομάζεται σήμερα (ενώ γράφει ο Θουκυδίδης) Μακεδονία και κυβερνάται από τον Περδίκκα γιο του Αλεξάνδρου.
Μια άλλη εκδοχή που εμφανίζεται σε συγγραφείς ολοι μεταγενεστεροι του Ηρόδοτου και του Θουκυδίδη (η αρχαιότερη είναι του Θεόπομπου θραύσμα 393 Jacoby) τοποθετεί τον πρόγονο της δυναστείας στον Κάρανο, που πότε ονομάζεται υιός, πότε αδελφός του Φειδώνα Αργείου, τον οποίον θα διαδεχόταν ο γιο του Κοίνος, στη συνεχεια καποιος Θουρίμας και τέλος ο Περδίκκας που αναφέρει ο Ηρόδοτος. Για τον Κάρανο, επίσης, η καταγωγή δηλώνεται από το Άργος και η καταγωγή από τον Ηρακλή, και για τον Πλούταρχο ο Μέγας Αλέξανδρος είναι Ηρακλείδης μέσω του Κάρανου.
Μετακινούμενος από το Άργος και ακολουθώντας σύμφωνα με χρησμό ένα κοπάδι κατσικιών, ο Κάρανος θα είχε καταλάβει την πόλη της Έδεσσας που από αυτόν θα ονομαζόταν Αιγαί στη μνήμη του θαύματος των κατσικιών και στη συνέχεια θα επέκτεινε την επικράτεια του, κυνηγώντας τον Μίδα τον Φρύγιο και άλλους ηγεμόνες. Από την άλλη, σύμφωνα με τον Ευσέβιο που επανέρχεται γι’ αυτο στον Διόδωρο, ο Κάρανος έφυγε από το Άργος και θα βοηθούσε τον βασιλιά των Ορεστών κατά των Εορδαίων και θα έπαιρνε ως ανταμοιβή το μισό βασίλειο.
Τέλος, τρίτος ιδρυτής της μακεδονικής δυναστείας δόθηκε από μια τραγωδία του Ευριπίδη. Μας την αναφέρει η περίληψη του Υγίνου (fab. 219). Ο Αρχέλαος, γιος του Τήμενου αργείου, που εκδιώχθηκε από τα αδέρφια του, έρχεται στη Μακεδονία, όπου του ζητείται βοήθεια από έναν βασιλιά Κισσέα που βρίσκεται σε πόλεμο. Απατημένος από την υποσχεμένη ανταμοιβή και απειλούμενος στη ζωή του βασιλιά, τον σκοτώνει και ιδρύει την Αιγαί.
Πώς πρέπει να κρίνουμε αυτές τις διάφορες εκδοχές; Αυτό που χρονολογείται από τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη είναι σίγουρα εμπνευσμένο από τα μακεδονικά αυλικά περιβάλλοντα όσον αφορά την καταγωγή από το Άργος της Πελοποννήσου και την καταγωγή από τον Ηρακλή. Πρέπει να ληφθεί υπόψη η συμφωνία Ηροδότου και Θουκυδίδη στον αριθμό των ηγεμόνων που θα διαδέχονταν τον Περδίκκα. Εφόσον για τον Ηρόδοτο τα τρία αδέρφια μετανάστες στη Μακεδονία δεν είναι γιοι του Τήμενου αλλά οι απόγονοί του, οι γενεαλόγοι αφέθηκαν ελεύθεροι να χώσουν μέσα άλλα ονόματα, και νάτοι οι Κάρανος, Κοίνος, Θουρίμας. Όλη η μπερδεμένη ιστορία του Κάρανου φαίνεται να είναι μια κατασκευή που δεν αξίζει πίστης: δεν είναι απίθανο, όπως πρότεινε ο Momigliano, ότι ο Κάρανος είναι απλώς το κοινό όνομα του αρχηγού, του κυρίαρχου, το οποίο αργότερα έγινε όνομα όπως ακριβώς συνέβη με τον Φαραώ, τον Μπρένο, κ.λπ. Ο Κάρανος τότε θα είχε σχέση και με το ελληνικό κάρα. Ο A.J. Reinach, από την άλλη πλευρά, προτιμά να το επανασυνδέσει με το κέρας, έτσι ώστε ο Κάρανος να είναι ο φέρων κέρατα, ο κερασφόρος ήρωας, ο θεός-τράγος με τον οποίο συνδέονται καλά οι κατσίκες οδηγοί του μαντείου και το όνομα των Αιγών και επίσης, ποιος ξερει, τα κέρατα του κριαριού γύρω από το κεφάλι του Μεγάλου Αλεξάνδρου στα νομίσματά του. Ο Αρχέλαος του Ευριπίδη τελικά, του οποίου διηγείται μια ιστορία σχεδόν πανομοιότυπη με αυτή του Περδίκκα Α' του Ηρόδοτου, είναι προφανώς μια παραλλαγή αυτής της ιστορίας που επινόησε ή συνέλεξε ο ποιητής για να ευχαριστήσει τον βασιλικό οικοδεσπότη του, Αρχέλαο, δίνοντας το όνομά αυτού ως τον γενάρχη της βασιλικής οικογένειας.
Συνολικά, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε εύλογο το εξής. Οι αρχηγοί της φυλής των Αργεαδών, που κινούνται από τις ορεινές περιοχές κοντά στην Ιλλυρία, κατεβαίνουν προς την προσχωσιγενή πεδιάδα κατά μήκος της θάλασσας και γίνονται άρχοντες της. Ο νεότερος από αυτούς, ο Περδίκκας, είναι αυτός που θα δει το έργο ολοκληρωμένο και θεωρείται ο ιδρυτής της δυναστείας. Όσον αφορά στους άλλους δύο, δεν ακούγεται να λέγεται πια κάτι γι' αυτούς και μόνο μια ανάμνησή τους υπάρχει στα ονόματα των μακεδονικών φυλών της Ελίμειας και της Λυγκηστίδας. Το όνομα Περδίκκα επαναλαμβάνεται στη σειρά των Μακεδόνων βασιλέων σε πλήρως ιστορική περίοδο και διευκρινίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μακεδονική ονομαστική. Είναι Αργαιάδης, οπότε έχοντας κατά νου την ρίζα αυτής της ονομασίας και την είδηση ότι αυτός μετακινείται από την περιοχή δίπλα στην Ιλλυρία, θα μπορούσαμε εύλογα να σκεφτούμε ότι η αρχική έδρα της οικογένειας ήταν η πόλη του Άργους Ορεστικού που επιβεβαιώνεται στην ορεινή εκείνη δύση. Λόγω πολιτικής και δυναστικής ωφελιμότητας που προέκυψε αργότερα, αυτοί οι Αργαιάδες θέλουν να περάσουν ως καταγόμενοι από το Άργος της Πελοποννήσου και απόγονοι, μέσω των Τημενιδών, του Ηρακλή.
Αυτό που λέγεται για την Αιγαί που επιλέχθηκε ως το κέντρο του εκκολαπτόμενου κράτους παραμένει αποδεκτό. Στην πραγματικότητα, όχι μόνο η πόλη αναπτύχθηκε σε ένα μέρος εξαιρετικά κατάλληλο, όπου τώρα είναι τα Βοδενά με τους όμορφους καταρράκτες της Μπίστριτσα, σε ένα υγιές και εύφορο μέρος που δεσπόζει στην πεδιάδα του κόλπου του Θερμαϊκού και στον δρόμο προς τις υψηλότερες περιοχές, αλλά σαφή σημάδι αρχαίας αρχοντιάς είναι το γεγονός ότι η πόλη παρέμενε υποχρεωτικός τόπος ταφής για τους Μακεδόνες βασιλείς, ακόμη και όταν η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε αλλού.
Σημείο σύγκλισης στους θρύλους του Ηρόδοτου και των μεταγενέστερων, για τον Κάρανο, βρίσκεται στην αναφορά αμφότερων στον Μίδα, βασιλιά των Φρυγών. Το ότι οι Φρύγες έφτασαν στην έδρα τους στη Μικρά Ασία ερχόμενοι από τα βόρεια της Βαλκανικής χερσονήσου και διασχίζοντας τη Θράκη, είναι γενικά παραδεκτό και δεν μπορούν να αποσπαστούν από αυτούς οι Βρύγες ή οι Βρύγοι που μνημονεύονται σε σε διάφορα μέρη της Μακεδονίας και της Ηπείρου.
Το όνομα του Μίδα μπορεί να μπήκε στην παράδοση λόγω της μεγάλης φήμης αυτού του βασιλιά και οι κήποι του Μίδα, που θυμάται ο Ηρόδοτος μπορεί να έχουν ορίσει κάποιο μέρος στη Μακεδονία πιο ευχάριστο και εύφορο από το συνηθισμένο και γι' αυτό το λόγο συνδέθηκε με τον πολύ πλούσιο Ασιάτη μονάρχη. Που σύμφωνα με άλλη ανάγνωση, ακριβώς από τη Μακεδονία θα αντλούσε τον πλούτο του και ειδικά από τα ορυχεία του Βέρμιου όρους.
