Ο πατριάρχης Θεοφύλακτος, εξομολογητής αρχόντων και βασιλέων , έγραψε στο τέλος της ζωής του τα απομνημονεύματα του. Μέσα στις περιγραφές των αμαρτιών και των συμβουλών που έδινε καταχώρησε, στην μεμβράνη 1014, μια ανατριχιαστική ιστορία που κατέληγε στο φόνο μιας φημισμένης οικογένειας, άγνωστης καταγωγής, πάντως πλούσιας κι αριστοκρατικής που τιμήθηκε με κορυφαία αξιώματα από τη Βασιλεύουσα.
Υστερα από χίλια χρόνια τούτο το φονικό απέκτησε απρόσμενο ενδιαφέρον και η λογομαχία των ειδικών για τη γνησιότητα της μεμβράνης φούντωνε τις συζητήσεις μέσα στο λαό. Και η υπόθεση συνδέθηκε με θρύλους και παραδόσεις, μπλέχτηκε η προφητεία του Πατροκοσμά με λόγια του Παϊσίου κι ο κόσμος περίμενε την εξέλιξη. Όμως η σημασία του πράγματος βρίσκονταν αλλού, οι έξυπνοι κάτι κατάλαβαν, ώσπου διέρρευσε η αλήθεια από το Μέγαρο Μαξίμου: «Οι απόγονοι της Οικογένειας εκείνης, δικαιωματικά θα κληρονομήσουν το Θησαυρό του βασιλιά Ααρών.”
Οσοι επίγονοι επέζησαν ήταν άγνωστο που κατοικούσαν, ο Ντοστογιέφσκι τους βάπτισε Ρασκόλνικους, το πατριαρχείο σχισματικούς, πραγματικά πολύ λίγοι ήξεραν το μυστικό τους.
Ηλθε η μέρα που τα ονόματα του μύθου κέντρισαν την προσοχή πολλών παραγόντων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, αναμείχτηκαν ενεργά οι πρεσβείες του Ιστραήλ και της Αγκυρας και δεν άργησε να διαμαρτυρηθεί η Αρμενία και να κατηγορήσει την Μοσάντ για απαράδεκτη εισβολή στα κρατικά της αρχεία.
Επίσημα η Αθήνα δεν αντέδρασε, ας όψεται η κρίση δηλαδή, όμως γεγονός είναι πως πάλι ξόδεψε τα περισσότερα κονδύλια…ιδρύοντας Γραφεία Πολιτικών Υποθέσεων σε κάθε νομαρχία. Κι άλλοι βαλκάνιοι μπήκαν τότε στο χορό, έβλεπες καθημερινά να εξορμούν χρυσοθήρες από την παλιά Ελλάδα, την Ηπειρο, βόρεια και νότια, την Μακεδονία, παλιά και νέα, τη Θράκη, ανατολική και δυτική, οι πάντες έψαχναν στα πιο απίθανα σημεία της πάλαι ποτέ Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Αλλοι όμως σοβαροί θησαυροκηνυγοί, μορφωμένοι κι ελεύθεροι, είχαν άλλη τακτική, αυτοί δεν ερευνούσαν στα βουνά και στα πηγάδια, διερευνούσαν τα ονοματεπώνυμα και τα τοπωνύμια τους. Σε αυτές τις έννοιες μελετούσαν τις ρίζες τους κι ανέπτυξαν ποικίλες θεωρίες για να αποδείξουν στο δικαστήριο της Χάγης ότι είναι γνήσιοι απόγονοι του Ααρών, του τελευταίου βασιλιά κι επομένως κληρονόμοι του. Εγραψαν πραγματείες και διαφήμισαν την σκέψη τους στο διαδίκτυο με χαρακτηριστικές επιφυλλίδες, όπως “Ραντεβού στην Καρδίτσα”, “Σύμμικτος λαός”.Λιθοξόου, εκδ. μπατάβια, “Το διαμάντι της Πρέβεζας”, “Ο σταυρός της Μπάνιτσας”, “Μπράτης ο αδελφός μου”, “Μαϊκόπουλος”, “Τα ποιήματα της Πλούμιτσας”, κ.α. Μια από αυτές ξεχώριζε, πράγματι, “Τα όπλα της Βάρκιζας” είχε χιούμορ και ιστορία και το απόλαυσαν οι φοιτητές, αριστεροί και δεξιοί.
Στην Θεσσαλονίκη αυτή την εποχή που διανύομε ,δημοσίευσε η ‘ΛΟΖΑ’ σχετικό άρθρο ενός πολιτικού πρόσφυγα κι έγινε ανάρπαστη, μιάς κι έδινε πληροφορίες για τις πιθανές τοποθεσίες του θησαυρού. Ετσι το τεύχος 19 επανεκδόθηκε 34 φορές την Ανοιξη και πληθύνονταν ολοέν οι συνδρομητές του περιοδικού, από τα Κρέστενα ως τη Βόνιτσα, κι από το Καρλόβασι της Σάμου ως τη Ζαγορίτσανη της Καστοριάς . Ορίστε τρεις λίστες με τοπωνύμια για τους … υπομονετικούς αναγνώστες.
1 ΟΜΑΔΑ : ΠΑΡΑΘΑΛΛΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΟΜΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ
Πράβι, (πράβο= ευθεία, δίκαιο) η Ελευθερούπολη της Καβάλας.(Kabala,εβραϊκό) Προσφυγή για πληροφορίες σε τοπικά ονόματα,σαν κι αυτά : Τσέτλας, Τσιώμος, Σώμης, Σόπης, Μητρούσης, Νάτσιος, Μπέλλος, Ντότος, κλπ
Κιούπκιοϊ, η Πρώτη Σερρών, γενέτειρα του Καραμανλή. (Γκιουπ-κιοϊ=Γυφτο-χώρι. Πληροφορίες στο έθιμο της «ντερβένας», της φωτιάς στο Καρναβάλι με ξύλα από την «πουλιάνα»)
Βρασνά: Θέρετρο δίπλα στην Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης. (Μπράζνα = χαράδρα, αυλάκι που όντως υπάρχει στο παλιό ορεινό χωριό.)
Κομίτσα, περιοχή-θέρετρο της Ουρανούπολης, Αγίου Ορους. Στην ορεινή Χαλκιδική δεσπόζουν τα Βράστανα, το Μεταγγίτσι και προπαντός η Αρναία ( το ξεχασμένο Λιαρίγκοβο) με τα όμορφα χωριά της: “Νοβοσέλο” (Νεοχώρι, το αρχιτεκτονικό στολίδι) το Δρεβένικο και το Σούγκλιανι.
Στην Πιερία η Γρίτσα, δίπλα στην παραλία Λιτοχώρου, ο Σβορώνος (ίσμπορ = πηγή), 3 Km από Κατερίνη, με δυο έθιμα, το Καρναβάλι και το πλύσιμο των ρούχων με τη στάχτη. Επίσης η Τοπόλιανη και τα Βρύα (Μπριάζα). Δίπλα στον Πλαταμώνα τα Πούρλια (Νέοι Πόροι) και στον Ολυμπο η Ραψάνη. Αξιοπρόσεκτη η ταβέρνα “Ιζμπουρας” Προσοχή και στην Σκοτίνα, Βαρδικούσα παλιότερα. Καλημέρα και στον Μύτικα , (Μίτκας = Δημήτρης) στην κορυφή…
Στο Ν. Λαρίσσης, στον Κίσσαβο, υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον.
Βελίκα, παραθαλλάσιος και μεγάλος οικισμός, ψηλότερα η Σωτηρίτσα και πιο πάνω προς την Αγιά, η Σελίτσανη (Ανατολικόν, επίσημα).
Βόλος. ( Στον μεσαίωνα λεγόταν η πόλη Γόλο εκ του Γκόλο = γυμνότοπος-Κορδάτος και εγκυκλοπαίδειες για τους εποικισμούς των Σέρβων. Επίσης και ονομασία Βόλος = σλαβική θεότητα της κτηνοτροφίας, βολ= βόδι). Χωριά του Πηλίου : Γορίτσα, Βίζιτσα, Ζαγορά, Μακρυνίτσα, Πινακάτες, Τσαγκαράδα κλπ, με ειδικό γνώρισμα την αρχιτεκτονική και τα τσιπουράδικα. Βελεστίνο sos, η πατρίδα του Ρήγα
Στην Δ. Ελλάδα, στο Ιόνιο, προσέχουμε τα παρακάτω
Μεσολόγγι και τα νησάκια του Κλείσοβα και Κόμμα. Βορειότερα η Βόνιτσα, η
Πρέβεζα, παραλία Λούτσας και η Πάργα η τραγουδισμένη. Ψηλότερα η
Ηγουμενίτσα και Κεραμίτσα., Λούρος το ποτάμι, Γαρδίκι, κ.λ.π.
Στην περιοχή της Αττικής έχουμε Βρανάς, Σέσι, Κούντουρα, Μήλεσι, Λεγρενά, Μαλακάσα. Προσοχή στις συνοικίες Λιόσια, Γαλάτσι, Βίλια,Πλάκα, Λούτσα, Σπάτα, Βάρκιζα, Δραπετσώνα, Γκιούρκια κλπ
Χωριά της Εύβοιας: Ζάρακες, Λουκίσια, Σέτα, Νικάσι, Βασιλίνα, Γιάλτρα, Πηδουλέικα Κάμπια κλπ
Εικόνα 1: Μεγάλος παραθαλάσσιος οικισμός στον Ν. Λαρίσης.
2 ΟΜΑΔΑ : ΠΕΛΟΠΟΝΗΣΟΣ (ΜΟΡΙΑΣ)
Αχαΐα: Καλέντζι ( λασπότοπος, χωριό του Παπανδρέου), Χαλανδρίτσα, Βάρδας και προπάντων η Βοστίτσα (βόστα-βοστάν = κηπούπολη), το πανέμορφο Αίγιο.
2 Κορινθία: Βέλο, Κιάτο, Κάλιανοι, Γκούρα. Πολέικα και Ζαρκέικα στο Κρυονέρι. (πόλε = κάμπος)
3 Αργολίδα: Τολο (ντόλο = κάτω), Ράδο (ράντο = χαρά), Κολιάκι, Βλαχοπολέικα.
4 Ηλεία: Κρέστενα (το χωριό του Κωνσταντόπουλου, κρ’στ = σταυρός), Γαστούνι (γκάστες = εσώρουχο), Ροβιάτα, Λεχαινά ( χωριό του Α. Καρκαβίτσα-το λουκάνικο με το…παχύ έντερο, σημαίνει το όνομα του) Στην περιοχή του Πύργου το αρνάκι, το λένε κάποιοι ηλικιωμένοι, γιάγνι, το ευχαριστώ
σπολάϊ τι, όπως ακριβώς στην Έδεσσα .Για τους σλαβικούς τάφους στην Ολυμπία ο δήμαρχος, κ. Κοτζιάς.(κόζια) Ζουμ στα Κούκουρα, νυν Σαλμώνη, χωριό του Δεσπότη Άνθιμου ( Διονύσιος Ρούσσας κοσμικά. Ρους =ξανθός, κοκκινωπός, στην απαγορευμένη γλώσσα εντός της Ελλάδος. « Αρχή σοφίας, η των ονομάτων επίσκεψις »,είπε κάποτε ο Αριστοτέλης) .
5 Αρκαδία. : Βύτινα, Κόλλινες, Δημητσάνα, Νέστανη, Βαλτεσίνικο και Βαλτέτσι. Μουλάτσι (το Ελληνικόν, χωριό του Αβραμόπουλου), Κοντοβάζαινο, Καρίταινα, Δολιανά, Τρίπολις( τρι-πόλε = τρία οροπέδια, για τον Μαλιγκούδη Ντροπό λνιτσα= Τριπολιτσά).Στεμνίτσα sos. Ποτάμι και λίμνη του Λάδωνα.(ελληνικό μάλλον παρά σλαβικό έτυμο από Λάντα, προχριστιανική θεότητα που «τιμάται» στην Ρωσία) Για το “αρκαδικό ιδεώδες” Νακρατζάς, Λιθοξόου (1) και Vasmer με τα 2500 τοπωνύμια στην επικράτεια.
6 Μεσσηνία: Λόγγα, Ανδρούσα, Ανδρίτσαινα, Διαβολίτσι, το ιστορικό Ναβαρίνο (η Πύλος, πατρίδα του Γιάννη Ρίτσου), δίπλα η Γιάλοβα, Γαργαλιάνοι κλπ. Καλό είναι να μελετηθεί ο ποταμός Νέδας, ο παραπόταμος Αράπιτσα και το φαράγγι του Λούσου. Και βέβαια τα δεκάδες ονόματα της
Μάνης. (Βλ.Δ. Μέξη για την Μάνη και ιστορία του Βυζαντίου του Οσρογκόρσκι κ.α.) Γαρδίκι κι εδώ, Και στη Θεσπρωτία, Και Αρκαδία, Θεσαλία κλπ, άρα αποκλείεται η βλαχοαρβανίτικη εκδοχή.
7 Λακωνία : Βαρβίτσα, Βουτρούβη, Βρέσθενα, Γέρμα, Γαρδενίτσα, Γκοριτσά, Πελλάνα, Τσόπακας, Γεωργίτσι, Αγριανοί, Βιγκλάφια, Φαρακλό, Μέξαπος. Εκκλησιαστικά, μητρόπολη Ζαρνάτας. Ψηλότερα από το Γύθειο ο χρυσοθήρας φθάνει στην Πλούμιτσα,χωριό του Νικηφόρου Βρεττάκου (φέτος 100 χρόνια από την γένηση του.) Περισσότερα για την περιφέρεια στο μυθιστόρημα της Κατερίνας Καριζώνη “Το μεγάλο Αλγέρι” Καστανιώτης, όπου οι Μανιάτες-πειρατές τιμούν τις μέρες της
“τρέβας” (Αφού συμφωνήσουν για ειρήνη μπορούν να βγούνε για δουλιές και να μαζέψουν τα χόρτα), επίσης «σουσουμπάμπα» το ουράνιο τόξο στα χωριά Τζίμοβα, Σουκολόη κλπ, σελ.99 )
3. ΟΜΑΔΑ : ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ
Τρίκαλα: Αρδάνι, Δολιανά,
Γαρδίκι (γκ’ρτι = στήθος, φράγμα, οχυρό), Ζάρκο, Σταγιάδες, Καλαμπάκα = Σταγοί (στάγιες = δωμάτια, σπηλιές-λαζαρίνες το εθιμο)
Στον Ν.
Καρδίτσας: Η πόλη της Καρδίτσας, Ρεντίνα. Τύρνα = Ελάτη, Γαρδίκι, Μέγδοβας, Σμόκοβο, Ραχωβίτσα = Μάραθος κλπ. (Αμέτρητα τα βλαχόφωνα χωριά της Πίνδου με σλαβικές ονομασίες, στο διαδίκτυο).
Στον Ν. Λαρίσσης τα χωριά : Αζωρος.Βερδικούσα,Δάμασι, Καρίτσα, Ελασόνα, Μελούνα, Τσαρίτσανη, λίμνη Κάρλα, κλπ Ούζο στον
Τίρναβο, προτείνει η Μ. Γκουσιάρη –ΝΕΤ, οκ, ο δήμαρχος του Κιλελέρ κ. Κομίτσας
Φθιώτιδα: Ζητούνι (ζίτου = σιτάρι) η Λαμία.(2)
Παύλιανη, Γαρδίκι, Μάζι, Γουλέμι, Ζέλι, Κόμα, Λιτοσέλο, Καμπιά κλπ
Ευρυτανία. Καρπενήσι, Γρανίτσα, Ζελενίτσα = Πρασιά, Βίνιανι, τα βουνά Γκιώνα, Βαρδούσια κλπ
Φωκίδα. Γραβιά, Δέσφινα, Αρτότινα. Σερνικάκι και προπαντός τα Σάλλωνα (Αμφισσα, πατρίδα του Δελμούζου,Καρούζου, Παπαλουκά) Στο Καρναβάλι των Σαλλώνων “το κηνύγι του χαμένου θησαυρού” και “τα στοιχειά της Χάρμενας και της Τέχολης” Γλέντι στην ταβέρνα ΣΑΛΛΩΝΑ- Ηλίας Μπότσιος.
Βοιωτία: Αράχωβα η ξακουστή, Δόμβραινα, Ζελίτσα, Κιβέρι, Λούτσι, Στροβίκι κλπ
Αιτωλοακαρνανία.: Μύτικας, Κατόνα, Ματαράγκα και προπάντων το
Μπόχορ, το Αγρίνιο, εξού το όνομα Μποχώρης, το Βελούχι. κλπ Αρτα: Πέττας, το διάσημο Βουλγαρέλι (Δροσοπηγή), Ανω Καλεντίνι, Κομπότι, κλπ
Θεσπρωτία : Δημάρι , Πράμαντα, Ηγουμενίτσα. Επισκεψη στα χωριά του Σουλίου, (από τα βουνά Ζαβρούχο και Μούρκα): Αβαρίνο,
Σαμονίβα = μοναχικό χωράφι, κλπ
Ιωάννινα : Οι συνοικίες της πόλης Καλούτσιανη και Σιάραβα. Επίσκεψη στην
Μότσιανη (Πωγιανή, πατρίδα του Προέδρου Παπούλια).Τιμητική μνεία στο Συράκο (σιρόκο = φαρδύ) Ψηλότερα το Παλιό Σέλι. (
σέλο = χωριό, παρετυμολογία η βλαχοπροσπάθεια Σέλλι-Σελλοί = Ελληνες). Γκότιστα χωριό στο Μέτσοβο. Γράμμος. Βασιλίτσα πάνω στο Περιστέρι (Λάκμος). Τα γραφικά Ζαγοροχώρια στο Μιτσιγκέλι (στάση στο Ζαγόρι και Τσεπέλοβο), τα χωριά της Πέπελης (πέπελ = στάχτη) κι από εκεί στον Σμόλικα, στα χωριά της Κόνιτσας (αλογότοπος). Επικεντρωνόμαστε στο μεγαλύτερο,
στο Κεράσοβο, όπου οι χωρικοί διηγούνται δύο παλιά έθιμα, Α ) “τα ρουσάλια” , κοινως ρουσαλίες, με ιδιαίτερο γνώρισμα τις πίτες που πηγαίνουν στην εκκλησία και Β) “η πιρπιρούνα”, το γνωστό “βάι ντουντουλέ”, στις ανομβρίες (Διαβάστε το “Κεράσοβο” 1985 του Κιτσάκη που ξεκινά ως εξης : «ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ, το 1953 του άλλαξαν το ιστορικό όνομα και το ονόμασαν
…ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ. Όμως η αυθαίρετη αυτή μετονομασία αποδοκιμάστηκε έμπρακτα από το σύνολο των χωριανών μας και των κατοίκων της επαρχίας μας, γιατί στην συνείδηση όλου του κόσμου και στη καθημερινή προφορική κουβέντα του το χωριό μας είναι και παραμένει το ΚΕΡΑΣΟΒΟ. (Κεράκι …στην μονή της Ζίτσας.)
Γρεβενά : Γρεβενά (από το γκρέμπεν = κτένι και την παραγωγική κατάληξη-α, όπως Βοδενά, Βελλεσά κλπ), Δεσκάτη (ντ’σκα = σανίδι), Κοπρίβα (το σεισμόπληκτο Κνίδι), Σέλιτσα (Εράτυρα) , Καλλονή (Λούντσι), μονή της Ζάβορδας . SOS η Λάβδα με την τσουκνιδόπιτα. Tέλος πάντων… οι τυχεροί του θησαυρού χορεύουν τον «Ιζμπουρα» στην Βάλια Κάλντα, ενώ οι άτυχοι – απροβλημάτιστοι, το χορό του Ζαλόγγου ή την “Σόφκα” του Κιλκίς. Τη συμπάθεια μου Κοζανίτες (κόζια = δέρμα, προβιά) και λοιποί Θρακομακεδόνες. Για σας θα γράψει η «σουσουμπάμπα» και η κόρη της, η ειρήνη. (μύθος του Βορά)
Εικόνα 2: πανάρχαιας εργασία το μάζεμα της “τρέβας” ( χόρτου )
(1)
Σημείωση.
Βλ. “Τα χωριά της Ελλάδας το 1836” Δ. Λιθοξόου, στο ιντερνέτ. (2) Σημείωση.«… ΤΟ ΖΗΤΟΥΝΙ, λοιπόν, το ονόμασαν σε Λαμία….Ήταν τόσο άκομψο, που ο λαός μας παλιότερα έλεγε…-πες Λαμία, - κόλλα μία, και σου τράβαγε μια σφαλιάρα που έβλεπες τον Περικλή σαν μερακλή….Μάλιστα, όταν μετενόμασαν το Ζητούνι σε Λαμία, έδωσαν και την ονομασία του νομού…Φθιώτις…Νομός Φθιώτιδος, λες και ήξεραν οι ντόπιοι Ρωμιοί τι εστί Φθιώτις…Γι’ αυτό και επροτάθη να ονομασθει Νομός Ζητουνίου, αλλά τελικά πέρασε των καλαμαράδων της Αθήνας,,, Όμως έχει ο καιρός γυρίσματα….» Phorum.gr. ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΖΗΤΟΥΝΙ…Απρίλιος 24, 2009.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ο Κάθε άνθρωπος κι ο κάθε λαός έχει το “Προπατορικό Αμάρτημα του”. Όχι όμως για να υποφέρει. Το έχει για να ωριμάζει και να αυτοβελτιώνεται. Μονάχα ελεύθερος ο άνθρωπος και αγωνιζόμενος για το καλό και το δίκαιο, κατακτά την αρετή-παράδεισο. Απεναντίας, όποιος συμβιβάζεται, ποτέ δεν θα νοιώσει ευτυχισμένος. Δουλεία λοιπόν η ή αυτογνωσία και αξιοπρέπεια; ( «Να είσαι ο εαυτός σου.», είπε ο Νίτσε) Ο Μπαρπαμήτσος ήταν αγράμματος, δεν είχε διάθεση για φιλοσοφία, έβγαλε από τη νταλάκα τη φλογέρα του κι άρχισε να σφυρίζει το “Βαρκάρη του Βόλγα”: «Ολοι είμαστε αδέρφια,
Στα κρυφά, στα φανερά….»
Σπολάϊτι φίλοι μου.
Γ. ΝΤΑΝΗΣ Το άρθρο αφιερώνεται στον μεγάλο δάσκαλο ΔΗΜΗΤΡΗ ΛΙΘΟΞΟΟΥ.